قرآن و مهدویت

بیش از یكصد آیه از قرآن كریم به مصلح كل حضرت بقیة الله ارواحنا فداه تفسیر و تأویل شده است، كه علامه بزرگوار، ملا محمد باقر مجلسی در دائرة المعارف بزرگ شیعه «بحارالانوار » 70 آیه را به استناد احادیث وارده از اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام در پیرامون ظهور یكتا بازمانده از حجت‌های حضرت حدیث نقل كرده است.1

برخی از بزرگان كتاب‌هائی را در این رابطه به رشته تحریر در آورده‌اند كه از آن جمله است:

1- المحجة فیما نزل فی القائم الحجة (علیه السلام )

شامل 120 آیه از آیات تفسیر شده به ظهور حضرت مهدی ارواحنا فداه به استناد احادیث وارده از معصومین علهیم السلام.2

2 – المهدی فی القرآن

شامل 110 آیه از آیات تأویل شده به ظهور حضرت مهدی علیه السلام به استناد احادیث وارده از طریق شیعه و سنی. 3

3 – موعود قرآن ترجمه فارسی « المهدی فی القرآن »

4 – سیمای امام زمان (علیه السلام ) در آینه قرآن

شامل بیش از 140 آیه از آیات قرآن كریم كه روایات فریقین (شیعه و سنی) به ظهور قبله موعود و كعبه مقصود تفسیر شده است.4

در این‌جا به نقل چند آیه در این رابطه بسنده می‌كنیم:

1 - « و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثین».

«و ما اراده كرده‌ایم به آنان‌كه در روی زمین به ضعف كشیده شده‌اند منت نهاده، آن‌ها را پیشوایان وارثان زمین قرار دهیم.»

طبق روایات بی شماری این آیه در حق مصلح جهان حضرت بقیة الله ارواح العالمین له الفداه نازل شده كه در آخرالزمان قیام كرده، بساط ننگین ظلم و بیدادگری را درهم خواهد پیچید و پرچم عدالت را در سرتاسر جهان به اهتزاز در خواهد آورد. و به تكتازی فرعونیان خاتمه خواهد داد.6
2 - « بقیة الله خیر لكم ان كنتم مؤمنین ».

« بازمانده خدا بهتر است برای شما، اگر مؤمن باشید». 7

مطابق روایات فراوانی، هنگامی كه حضرت بقیة الله ارواحنا فداه ظهور می‌كند پشت خود را به دیوار كعبه تكیه داده، نخستین چیزی كه به زبان می آورد، این آیه شریفه است، آن‌گاه همه آن‌ها كه درآنجاگرد آمده‌اند با عنوان « السلام علیك یا بقیة الله »به پیشگاه آن حضرت عرض ادب می‌كنند.8

3 - «هوالله ارسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهر علی الدین كله و لو كره المشركون».

« او خدائی است كه پیامبرش را با هدایت و دین حق برانگیخت تا آن را بر همه ادیان پیروز بگرداند. اگر چه مشركان نخواهند».9

پیشوای ششم شیعیان در تفسیر این آیه فرمود: مهدی ما ظهور می‌كند و دین مقدس اسلام را بر همه ادیان پیروز می‌گرداند، اگر چه دشمنان راضی باشند. كه منظور از این پیروزی، سیطره نظامی و پیروزی ظاهری است و گرنه از نظر دلیل و برهان، اسلام در هر زمانی بر همه ادیان غلبه داشت. و مكتبهائی كه ریشه آسمانی دارد (چه مسیحیت و كلیمیت) چون از یك سو تحریف شده، و از سوی دیگر به هنگام تشریع از طرف خداوند متعال به عنوان برنامه موقت تشریع شده بود، پاسخگوی نیازمندی‌های قرون بعدی نبودند، از این رهگذر از نخستین روز ظهور اسلام، دلیل و منطق اسلام بر همه ادیان پیروز بود ولی غلبه ظاهری آن با هنگام ظهور آن یكتا بازمانده از حجت‌های پروردگار تحقق خواهد یافت.10

4- « اعلمو ان الله یحیی الارض بعد موتها قد بینا لكم الایات لعلكم تعقلون ».

« بدانید كه خدا زمین را پس از مرگ آن زنده می‌سازد به راستی نشانه‌های –قدرت –خدا را برای شما بیان كردیم. باشد كه عقل خود را بكار بندید». 11

پیشوای پنجم شیعیان می‌فرماید: مهدی ما قیام می‌كند و به وسیله گسترش عدالت در سراسر گیتی، جهان را زنده می‌كند، پس از آنكه در زیر كابوس ظلم و ستم مرده باشد.12

پیشوای هفتم حضرت موسی بن جعفر علیه السلام نیز در تفسیر این آیه فرمود خداوند زمین را به وسیله عدل و داد زنده می‌كند، نه بارش باران.13

آری اگر جامعه‌ای در زیر فشار ظلم و ستم باشد جامعه مرده است و تنها موقعی زنده می‌شود كه ظلم و ستم از آن جامعه رخت بربندد و نعمت عدالت در آن جامعه گسترش یابد. از اینجاست كه امیرالمؤمنان علی علیه السلام عدالت را زیربنای زندگی مردم دانسته می‌فرماید:«العدل قوام الرعیة».

5 - « و اشرقت الارض بنور ربها ».

« زمین به نور پروردگارش منور گردید».14

امام رضا علیه السلام در تأویل این آیه می‌فرماید: او چهارمین فرزند من، پسر بهترین كنیزان است كه زمین را از هر جور و ستمی پاكیزه می‌كند. مردم در ولادت او دچار تردید می‌شوند. او را غیبتی طولانی است چون ظاهر شود زمین را با نور پروردگارش روشن می‌گردد.15

6 - « قل ارایتم ان اصبح ماؤكم غوراً فمن یأتیكم بماء معین ».

«بگو اگر ببینید كه آب شما فروكش می‌كند، چه كسی برای شما آب گوارا باز آورد».16

همه موجودات زنده از آب آفریده شده و قوام آن‌ها با آب است ولی منظور از آب گوارائی كه در آیه فوق مطرح شده، مقام ولایت كبرای حضرت صاحب الزمان ارواحنا فداه است كه پس از دوران فروكش (غیبت) یكبار دیگر به فرمان خدا ظاهر شده، تشنگان دانش و فضیلت، و شیفتگان تقوی و عدالت را، از آبشخور اقیانوس بیكران آب حیات و معادن حكمت، سیراب فرموده، به سعادت دنیا و آخرت نائل می‌گرداند. به دلیل نقش حیاتی حضور امام علیه السلام در زندگی توده‌ها، قرآن كریم وجود اقدس امام علیه السلام را آب گوارا تعبیر نموده است.

علی بن جعفر از برادر بزگوارش امام موسی بن جعفر علیه السلام، از تفسیر این آیه می‌پرسد، امام علیه السلام می‌فرماید: «‌هنگامی كه امامتان از دیدگان شما ناپدید شود و نتوانید او را ببینید چه خواهید كرد ».17

پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله خطاب به عمار می‌فرماید: ای عمار!

خداوند با من عهد كرده كه از تبار حسین علیه السلام نه امام پدید می‌آید كه نهمین آنها از دیدگان ناپدید می‌شود و این است معنای آیه شریفه « قل ارایتم ان اصبح ماؤكم غوراً »، برای او یك غیبت طولانی است كه گروهی از عقیده خود برمی‌گردند و گروهی بر آن ثابت می‌مانند و چون آخرالزمان فرا برسد، او ظاهر می‌شود و دنیا را پر از عدل و داد كند. چنانكه از جور و ستم پرشده است».18

7 - « هدی للمتقین الذین یؤمنون بالغیب ».

«هدایت است برای پرهیزكاران كه به غیب ایمان آوردند».19

طبق احادیث فراوانی منظور از غیب در این آیه امام غائب علیه السلام است: امام صادق علیه السلام در تفسیر این آیه می‌فرماید:«پرهیزگاران» شیعیان علی بن ابی طالب علیه السلام هستند و اما «غیب» پس آن حجت غائب است.20

جابربن عبدالله انصاری در ضمن یك روایت طولانی كه از 12 پیشوای معصوم و قائم آنها بحث كرده، از رسول اكرم صلی الله علیه و آله نقل می‌كند كه فرمود: خوشا به حال آنان‌كه در زمان غیبت او شكیبائی پیشه كنند و بر محبت آنها استوار بمانند، كه آنها را خداوند متعال در آیه « الذین یؤمنون بالغیب » ستوده است.21

8 - « و لقد كتبنا فی الزبور من بعد الذكر ان الارض یرثها عبادی الصالحون ».

« گذشته از ذكر- تورات –در زبور نیز نوشتیم كه به راستی زمین را بندگان شایسته‌ام به ارث می‌برند».22

از امام باقر و امام صادق علیهما السلام روایت شده كه منظور از بندگان صالح در آیه شریفه، حضرت قائم ( ارواحنا فداه ) و یاران او می‌باشد.23 جالب توجه این‌كه متن این بشارت در زبور فعلی موجود است.

طبق وعده قطعی خدا در همه كتاب‌های آسمانی، روزی بندگان صالح خدا وارث زمین خواهند شد، و پرچم توحید را در سراسر كره خاكی به اهتزاز در خواهند آورد.

دیگر از ظلم و ستم و تبعیض و تجاوز و حق كشی نشانی نخواهد بود. روح صفا و صمیمیت و برادری و برابری بر تمام دلها حكومت خواهد كرد. به امید آن روز.

9 - « وله اسلم من فی السموات و من فی الارض طوعاً و كرهاً ».

« هركه در آسمان‌ها و زمین است خواه و ناخواه –تسلیم او شده –بر او اسلام آورده‌اند».24

امام صادق علیه السلام در تفسیر این آیه فرمود: هنگامی كه قائم (علیه السلام ) قیام كند، نقطه‌ای در روی زمین نمی‌ماند جز این‌كه به یكتائی خدا و رسالت حضرت پیامبر( صلی الله علیه و آله ) گواهی می‌دهند. 25

ابن بكیر می‌گوید: از ابوالحسن (علیه السلام) در مورد آیه « وله اسلم »‌پرسیدم، فرمود: در حق قائم (علیه السلام ) نازل شده است، هنگامیكه ظاهر شود اسلام را بر یهود، نصاری، صابئین، ملحدین، مرتدین، و كافرین شرق و غرب، عرضه می‌كند هر كس (پس از شناخت حقانیت اسلام) از روی رغبت اسلام آورد، او را به نماز و زكات و دیگر وظائف اسلامی امر می‌فرماید. و هر كس نپذیرد گردن می‌زند تا در شرق و غرب جهان احدی جز موحد باقی نباشد. 26

10 - « وعدالله الذین امنوا منكم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فی الارض، كما استخلف الذین من قبلهم و لیمكنن لهم دینهم الذی ارتضی لهم و لیبدلنهم من بعد خوفهم امنا ».

« خداوند آن‌ها را كه از شما ایمان آورده، و عمل شایسته انجام داده‌اند، وعده داده است كه در روی زمین جانشین سازد، چنانكه پیشینیان را جانشین ساخت. و آنان را از دینی كه برای آن‌ها پسندیده، متمكن سازد. و آن‌ها را پس از خوف و وحشت به امنیت برگرداند».27

امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه فوق فرمود: درباره قائم (علیه السلام) و یاران او نازل شده است.28

امام زین العابدین علیه السلام آیه شریفه را تلاوت كرده فرمود: به خدا سوگند مقصود از آن‌ها شیعیان ما اهل بیت است. خداوند آن‌ها را به دست مردی از ما كه «مهدی » این امت است جانشین قرار می‌دهد و متمكن می‌سازد و به امنیت می‌رساند.29

نظیر این روایت از امام باقر و امام صادق علیهما السلام نیز نقل شده است.30

 

پی نوشت‌ها:

1 بحارالانوار ، ج 51 ، ص 44 –64 .

2تألیف : محدث بزرگوار ، سید هاشم بحرانی ، متوفی 1107 یا 1109 هـ.

3 تألیف : سید صادق شیرازی .

4 نگارش : علی اكبر مهدی پور .

5 قصص : 5 .

6 تفسیر برهان ، ج 3 ، ص 220 و ینابیع المودة ، ص 450 و بحار، ج 51 ، ص 54 .

7 هود : 8.

8 نور الابصار ، ص 172 .

9 صف : .

10 بحارالانوار ، ج 51 ، ص 60 ، المحجة ، ص 227 و ینابیع المودة ، ص 508 .

11 حدید : 17 .

12 تفسیر برهان ، ج 4 ، ص 291 .

13 همان مدرك .

14زمر : 69 .

15 ینابیع المودة ، ص 44.

16 ملك : 30 .

17 كمال الدین ، ص 360 و غیبت نعمانی ، ص 9.

18تفسیر برهان ، ج 4 ، ص 36.

19 بقره : 2 و 3 .

20 بحارالانوار ، ج 51 ، ص 52 و كمال الدین ، ص 340 .

21 المحجة ، ص 17 .

22 انبیاء : 105 .

23 عقدالدرر ، ص 217 ، مجمع البیان ، ج 7 ، ص 66 و بحارالانوار ، ج 51 ، ص 47 .

24 آل عمران : 83 .

25 تفسیر عیاشی ، ج 1 ، ص 183 و ینابیع المودة ، ص 506 .

26 همان مدرك .

27 نو ر : 55.

28 غیبت نعمانی ، ص 126 .

29 تفسیر عیاشی ، ج 3 ، ص 136 .

30 مجمع البیان ، ج 7 ، ص 152